رسانه ها در همکاری و تحول
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پروژه های دیگر ما
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
پشتو
English

حقوق بشر
بین عدالت و سنت

کشتن خودسرانۀ فرخنده، شکاف تاریخی بین جریان های مدرن و سنتی افغانستان را عمیقتر ساخت
1.06.2015  |  کابل
26    تظاهرکنندگان در هرات پلاکاردهای همبستگی با فرخنده را که در 19 مارچ توسط مردم بدون محاکمه کشته شد، بالا کرده بودند. افزایش موارد مستند از خشونت علیه زنان، به شمول خشونت های خانوادگی، موجی از تظاهرات را در سراسر افغانست
26 تظاهرکنندگان در هرات پلاکاردهای همبستگی با فرخنده را که در 19 مارچ توسط مردم بدون محاکمه کشته شد، بالا کرده بودند. افزایش موارد مستند از خشونت علیه زنان، به شمول خشونت های خانوادگی، موجی از تظاهرات را در سراسر افغانست

*جمعه ۱۶ اسد ۱۳۹۴*


قتل فرخنده، یک زن 27 ساله که بدون محاکمه توسط مردم خشمگین در قلب کابل در ماه گذشته تا سرحد مرگ مورد ضرب

و شتم قرار گرفت و به قتل رسید، تنش جدی بین نهادهای مذهبی افغانستان و قشر جوان، اصلاح طلب و فعالان مدنیِ در

حالِ ظهور را تشدید نموده است.

فرخنده، که بر وی برچسب نوگرا زده می شود، توسط یک گروه از مردان پس از کشمکش لفظی با یک ملا در مسجد شاه

دو شمشیره در مرکز کابل که او را متهم به سوختن نسخه هایی از قرآن نموده بود، مورد حمله قرار گرفت. برخی مقامات

مذهبی از محکوم نمودن قتل او خودداری کردند و تخم نزاع میان سنت گرایان و فعالان جامعه مدنی را کاشتند.

در 22 مارچ، سه روز پس از مرگ او، گروهی از زنان تابوت فرخنده را تا قبرستان بر دوش کشیدند. این یک اقدام بی

سابقه بود، زیرا سنت های محلی زنان را از اجرای این کار منع کرده است. فعالان نیز محمد ایاز نیازی را که ملا امام یکی

از مساجد مهم در شهر کابل است، به شرکت در مراسم تشییع جنازه راه ندادند.

یک روز پس از قتل فرخنده، نیازی تقاضای بحث برانگیز رهایی مردانی را که در ارتباط با این قتل دستگیر شده بودند،

مطرح ساخت. نیازی در جریان نماز جمعه گفته بود: "هنگامی که قرآن، مقدس ترین کتاب مردم، مورد توهین قرار می

گیرد، مردم نمی پرسند که آیا متهم بیمار است یا خیر. این یک اشتباه بزرگ است، اگر شما مردم را دستگیر کنید، آنها

شورش خواهند کرد. آن وقت دشوار خواهد بود تا آنها را کنترول کنید."

نیازی، یکی از علمای برجستۀ افغانستان، از آن به بعد اظهارات خود را تحریف شده اعلان کرد و در تلاش دیر هنگام قتل

فرخنده را  برای مهار افزایش تنش ها در جاده ها محکوم کرد. روحانیون در گردهمایی در محلی که فرخنده در آن کشته

شد، علیه توهین اسلام توسط فعالان جامعۀ مدنی واکنش نشان دادند. آنان همچنین غرب را به دامن زدن به تنش های

اجتماعی با استفاده از جامعۀ مدنی برای ایجاد یک محیط بی اعتمادی بین مردم و مقامات مذهبی متهم کردند.

تاریخ تنش میان نوگرایان و سنتگرایان به حکومت شاه امان الله بر می گردد، زمانی که او بعد از گرفتن استقلال کشور در

1919 تلاش داشت تا سیاست های مترقی را پیاده سازد، اما با مخالفت شدید روبرو شد. هنگامی که ملکه ثریا همسر او بعد

از یک سفر اروپا در کابل بدون حجاب ظاهر شد و تمام زنان افغان را تشویق به پیروی از این کار نمود، این عمل او به

سلاحی در دست مقامات مذهبی مبدل شد که حمایت گستردۀ مردم را با خود داشتند.

کارشناسان می گویند، حادثۀ فرخنده آتش اختلافِ نزدیک به نیم قرن را دوباره روشن می سازد. سلیم آزاد در سرمقاله ای

برای هشت صبح، اشاره نموده است که برخی مقامات مذهبی مخالفت با قتل فرخنده را مساوی به مخالفت با اسلام می دانند.

او به نوگرایان توصیه می کند که به نظرات علما توجه داشته باشند به خاطری که تا هنوز از قدرت سیاسی قابل توجهی در

افغانستان برخوردار اند.

اسلم جوادی، نویسندۀ دیگر افغان در سرمقالۀ روزنامۀ جامعۀ باز نوشته است که مذهب قدرت خود را از دست داده است تا

اخلاق خود را اصلاح و بهتر سازد. در عوض، به یک وسیلۀ مخرب مبدل شده است. او ادامه می دهد: "تاریخ نشان داده

است که محدود کردن صلاحیت ها و نهادهای مذهبی در جامعه ممکن است، اما از بین بردن آنها غیر ممکن است. خلاء

ایجاد شده با نبود مقامات و نهادهای مذهبی منجر به محیطی خواهد شد که در آن سکیولاریزم شکوفا گردد که مانعی بر سر

راه پیشرفت نخواهد بود."

تقسیم بندی مردم

قطب بندی در حال رشد دو اردوگاه در واکنش عمومی نسبت به عملکرد نیازی، روحانی برجستۀ کابل که به دفاع از قاتلان

فرخنده ایستاد شده بود، نیز مشهود است. بعد از محکوم شدن توسط فعالان مدنی و دفاع پر حرارت استفاده کنندگان

سنتگرای رسانه های اجتماعی از وی، نیازی مجبور شده است تا از حضور در انظار عمومی اجتناب ورزد و تمایلی به

پاسخگویی در مورد قتل فرخنده با خبرنگاران نداشته باشد.

عطا محمد نور، والی بلخ، پشتیبانی خود را از نیازی طی بیانیه ای در صفحه رسمی فیس بوک خود بیان کرده است. او این

قتل را محکوم کرده و از جامعه مدنی خواسته است تا "به جای احساسات از عقل کار بگیرند و به خاطر عدالت از ضد

اسلامی بودن بپرهیزند." او همچنین هشدار داد: "اگر ضد اسلام گرایان از این فرصت برای توهین به اسلام استفاده کنند،

آنها باید آگاه باشند که عکس العمل جدی و عاقلانۀ مسلمانان را در پی خواهد داشت."

عنایت الله بلیغ، عضو شورای علمای افغانستان و خطیب مسجد پل خشتی در کابل به روزنامۀ افغانستان تودی گفت:

"مقامات مذهبی خواهان مدنیت هستند، اما متأسفانه، برخی از فعالان جامعه مدنی در برابر ارزش های دینی از بعضی از

بهانه ها کار می گیرند. ما نمی خواهیم جامعۀ مدنی بسته شود، اما ما از دولت افغانستان می خواهیم جلو کسانی را که در

برابر ارزش های دینی، از جامعۀ مدنی استفاده می کنند، بگیرد."

در همین حال، امرالله صالح، رئیس سابق امنیت ملی و رئیس روند سبز افغانستان به علما توصیه نمود که بر مسلمانان بر

اساس اینکه ظاهر شان چگونه است، برچسب نزنند. "مقامات مذهبی افغانستان باید خود را بخشی از جامعۀ مدنی در نظر

بگیرند. این یک سازمان غیر دولتی خارجی، یک دفتر، یک فرد یا یک مقام دولتی نیست. جامعۀ مدنی یک رهبر یا یک

ساختار سازمانی ندارد. این نام به هر کس اطلاق شده می تواند که در وقت نیاز از ابزار مدنی برای عدالت کار بگیرد.

مقامات مذهبی به ذات خود مربوط به جامعه مدنی اند مگر اینکه آنها ندانسته خود را غیرمدنی بدانند. این مهم است که آنها

درین مورد فکر کنند. آنها باید خود را از مدنیت دور نسازند."

رئيس جمهور غنی کمیته ای برای بررسی این حادثه مؤظف کرد و این کمیته در 2 اپریل گزارش یافته های خود را به

رئیس جمهور ارائه کرد. کمیته اظهار داشته است که فرخنده هیچ نسخه ای از قرآن را آتش نزده و نه هم مریض روانی بوده

است. رئيس جمهور به لوی څارنوالي دستور داده است تا دوسیه های متهمانی را که در ارتباط با اعدام صحرایی فرخنده

دستگیر شده اند، در عرض یک هفته از زمان گزارش این کمیته تکمیل نماید.