رسانه ها در همکاری و تحول
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پروژه های دیگر ما
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
پشتو
English

انتخابات و امنیت
امنیت و سلامت انتخابات در گرو تذکره الکترونیکی

با آغاز احتمالی روند توزیع تذکره الکترونیکی٬ امیدها برای انتخابات شفافتر و کم هزینه تر افزایش یافته و دولت افغانستان توقع دارد که این روند ارگانهای امنیتی را در مبارزه خوبتر با جرایم و دهشت افگنی کمک کند.
15.08.2015  |  کابل
Printed in Pashto, Dari and English, the new electronic IDs will store citizens' biometric data. (عکس Courtesy photo)
Printed in Pashto, Dari and English, the new electronic IDs will store citizens' biometric data. (عکس Courtesy photo)

یکشنبه 25 اسد 1394

ظفرشاه رویی

نبود امنیت در افغانستان و ناتوانی دولت این کشور در تامین شفافیت انتخابات‌های گذشته و همچنین سرشماری نفوس، از چالش‌های عمده‌ی افغانستان به شمار می‌روند که انتظار می‌رود با آغاز روند توزیع تذکره الکترونیکی ، بخش اعظم این چالش‌ها را رفع شود.

در حال حاضر مردم افغانستان از یک ورق (ای4) ساده که توسط وزارت امور داخله توزیع می‌شود، به عنوان شناسنامه استفاده می‌‌کند. مشخصات گرینده این تذکره توسط ماموران بخش ثبت و احوال نفوس وزارت امور داخله در تمام واحدهای اداری این وزارت با دست و قلم درج می‌شود و امکان هرگونه جعل و تقلب نیز در آن زیاد است. برخی از افراد حتا چند قطعه از این شناسنامه دارند.

مقام‌های اداره‌های مسوول دولتی در این روزها سرگرم کار برای آغاز روند توزیع آزمایشی شناسنامه‌های جدید الکترونیکی٬ برقی و یا دیجیتلی هستند و اشرف‌غنی رییس افغانستان نیز طی یک ماه اخیر دو بار از مسوولان این اداره‌ها در مورد آمادگی‌های شان گزارش خواسته‌ است. باوجودی‌که کار در این زمینه به شدت جریان دارد، اما تاهنوز مشخص نیست که برنامه توزیع شناسنامه  چه زمانی آغاز خواهد شد.

زمری باهر رییس بخش ثبت نام اداره توزیع تذکره الکترونیکی  می‌گوید که مشکل خاصی بر سر راه توزیع تذکره الکترونیکی  وجود ندارد و احتمالا زمان آغاز توزیع آزمایشی این تذکره در سومین جلسه رییس جمهور با مسوولان اداره‌های مربوط مشخص خواهد شد. وی گفت:‌ "مانعی برسر راه توزیع این تذکره وجود ندارد و تنها مساله این است که رییس جمهور می‌خواهد مطمین شود که چگونه معلومات شهروندان مصوون می‌ماند. در جلسه سوم که به زودی با رییس جمهور کشور برگزار خواهد شد، احتمالا زمان آغاز توزیع آزمایشی تذکره الکترونیکی مشخص خواهد شد."

از طرف دیگر آصف آشنا٬ معاون سخنگوی ریاست اجراییه در صحبتی با افغانستان تودی گفت که امکان دارد که برنامه توزیع تذکره الکترونیکی  به روز چهارشنبه٬ که روز استقلال افغانستان نیز است٬ آغاز گردد.

توزیع تذکره الکترونیکی از جمله بزرگ‌ترین برنامه‌های دولت افغانستان است که آمادگی‌ها برای توزیع آن از نزدیک به دو سال پیش گرفته شده بود. این برنامه قرار بود زودتر آغاز شود و در صورت آغاز به موقع این برنامه، حداقل انتخابات ریاست جمهوری جنجالی این کشور در سال گذشته، با مشکلات کمتری همراه می‌شد.

بحث قوم در تذکره

زمانی که در سال 2013 قانون ثبت احوال نفوس افغانستان جهت تصویب به مجلس نمایندگان این کشور فرستاده شده، مساله درج هویت قومی در تذکره الکترونیکی  جنجال بزرگی را در این مجلس و میان مردم افغانستان خلق کرد. نمایندگان مربوط به قوم پشتون در مجلس نمایندگان افغانستان، خواهان این بودند که در تذکره‌های جدید باید نام ملیت افراد ذکر نشود و به تمام دارندگان این تذکره کلمه «افغان» اطلاق شود. اما نمایندگان مربوط به اقوام دیگر با این طرح مخالفت داشتند و خواستار درج نام ملیت هر فرد در تذکره الکترونیکی  بودند. استدلال نمایندگان پشتون در زمان تصویب قانون ثبت احوال نفوس این بود که تمام مردم افغانستان "افغان" خطاب می‌شوند و از همین‌رو باید در تذکره‌های جدید نیز چنین کلمه یی ذکر گردد. اما مخالفان این طرح استدلال داشتند که هر فرد حق دارند که در تذکره تابعیت شان نام ملیت یا قوم‌شان نیز ذکر شود.

اختلاف‌ها در مورد درج نام اقوام در تذکره الکترونیکی در میان جامعه نیز سرایت کرد و حتا برخی از رهبران سیاسی و قومی در این باره هشدار دادند.

هواداران جنرال عبدالرشید دوستم معاون اول رییس جمهور فعلی افغانستان که رهبری قوم ازبک را در این کشور به عهده دارد، در آن زمان در شمال این کشور دست به اعتراض زدند و مخالفت ‌شان را با درج کلمه "افغان" در این تذکره بیان داشتند. همچنین عطامحمد نور سرپرست ولایت بلخ و از سیاستمداران قدرتمند و برجسته قوم تاجیک نیز، با درج کلمه "افغان" در تذکره مخالفت کرده و هشدارداد که او چنین شناسنامه‌ یی را قبول نخواهد کرد.

این جنجال‌ها مدت‌ زمان تصویب قانون ثبت احول نفوس را به تاخیر انداخت تا این‌که اعضای مجلس نمایندگان تصویب کردند که در تذکره الکترونیکی  بدون ذکر نام اقوام تنها اسم، ولد و محل سکونت اصلی و فعلی افراد ذکر شود. این قانون در سال گذشته‌ یی خورشیدی توسط رییس جمهور توشیح شد. 

مزایای تذکره الکترونیکی

دولت افغانستان انتظار دارد که با توزیع تذکره الکترونیکی از تقلب در انتخابات جلوگیری، هویت اصلی شهروندان خود را تثبیت، آمار جمعیت و نفوس گروه‌های قومی خود را مشخص سازد و همچنین در راستای تامین امنیت از آن کار بگیرد. اداره توزیع تذکره الکترونیکی  در مورد مزایای این تذکره در صفحه رسمی فیسبوک خود می‌نویسد: “اول: توزیع شناسنامه‌های برقی کمک بزرگی در جلوگیری از تقلب در انتخابات می‌کند و بنابرین یک گام بزرگ در راستای شفاف سازی انتخابات است. میزان رای را در کمترین زمان ممکن مشخص  و از ضیاع وقت در اعلان نتایح انتخابات جلوگیری می‌کند. دوم: توزیع شناسنامه‌های برقی شهروندان اصلی را مشخص می‌سازد و روی تامین امنیت شهروندان و جلوگیری از نا امنی روز افزون اثرات مثبت بحا می‌گذارد. توزیع شناسنامه‌های برقی در بخش کنترول مرزی و جلوگیری از ناامنی نیز می‌تواند ما را کمک کند. سوم: توزیع شناسنامه‌های برقی می‌تواند آمار دقیق جمیعت را مشخص کند. چهارم: توزیع شناسنامه‌های برقی میزان نفوس گروه‌های قومی را نیز مشخص می‌کند. بنابرین دولت می‌تواند منابع را به صورت درست و اساسی تخصیص دهد و عدالت اجتماعی را رعایت کند."

همچنین اشرف‌غنی رییس جمهور افغانستان نیز، در دیداری که به تاریخ 25 جون  با وزرای مخابرات، داخله، نمایندگان اتحادیه اروپا، یوناما، کمیسیون مستقل انتخابات، اداره انکشاف ایالات متحده امریکا، جی آی زید، و برخی از نمایندگان و مشاورین موسسات بین‌المللی برای بحث در مورد توزیع تذکره الکترونیکی  داشت، گفت که این تذکره برای شفافیت انتخابات موثر است. آقای غنی در این دیدار افزود: " توزیع تذکره‌های برقی برای شفافیت در انتخابات مؤثر می‌باشد و هموطنان ما نیز خواستار توزیع تذکره‌های برقی می‌باشند اما تا اکنون در این زمینه کدام پلان عملی ارایه نشده است."

در حال حاضر رای‌دهندگان افغان پیش از برگزاری انتخابات ثبت نام می‌شوند و کارت رای‌دهی اخذ می‌کنند. در زمان ثبت نام و تشخیص سن افراد رای‌دهنده، اسناد دقیقی نیست تا تشخیص شود که فرد متقاضی کارت رای‌دهی واجد شرایط است یا خیر. بدلیل نبود اسناد دقیق، برخی از رای‌دهندگان چندین کارت رای‌دهی می‌گیرند و در روز انتخابات تمام آن را استعمال می‌کنند.

در همین‌حال، زمری باهر رییس بخش ثبت نام تذکره الکترونیکی، می‌گوید تا زمانی‌‌که در افغانستان سیستم رای‌گیری دیجیتلی عملی نشود، جلوگیری از تلقب در انتخابات ناممکن است. آقای باهر می‌افزاید که توزیع این تذکره به دیجیتلی  شدن حکومت نیز کمک می‌‌کند. وی گفت: "تمام مشخصات افراد در این تذکره ثبت می‌شود و توزیع آن در تامین امنیت و کاهش جرایم و همچنین شفافیت انتخابات به ما کمک زیاد خواهد کرد."

همچنین صدیق‌الله توحیدی معاون کمیسیون اصلاح نظام انتخاباتی که اخیرا به منظور اصلاحات در قوانین و ساختارهای انتخاباتی ایجاد شده، می‌گوید که بدون توزیع تذکره الکترونیکی شفافیت در انتخابات تامین نخواهد شد. آقای توحیدی می‌افزاید که بخش عمده مشکلات در انتخابات ناشی از مشخص نبودن رقم دقیق رای‌دهندگان و مشخصات آنان است. معاون کمیسیون اصلاح نظام انتخاباتی افغانستان تاکید کرد که با توزیع تذکره دیجیتلی  هزینه برگزاری انتخابات‌ نیز پایین خواهد آمد. وی گفت: "اگر مردم تذکره برقی  داشته باشند دیگر نیازی به صدور کارت رای‌دهی نیست. تمام مشخصات رای‌دهنده در این تذکره ثبت است و امکان تقلب نیز در آن وجود نخواهد داشت. حالا یک نفر می‌تواند چند تذکره داشته باشد و از روی همین تذکره‌های خود چند کارت رای‌دهی می‌گیرند."

محمدیوسف رشید رییس اجرایی موسسه انتخابات آزاد و عادلانه افغانستان، فیفا، نیز توزیع تذکره الکترونیکی را در تامین شفافیت انتخابات موثر توصیف کرده می‌گوید که این تذکره کارمندان نهادهای انتخاباتی را قادر می‌سازد تا از دادن چند رای توسط یک نفر جلوگیری کنند. رییس اجرایی این نهاد ناظر بر روند انتخابات افزود که هرچند دولت افغانستان نمی‌تواند برنامه توزیع تذکره الکترونیکی را تا پیش از برگزاری انتخابات پارلمانی سال آینده راه‌اندازی کند، اما برای تامین شفافیت انتخابات‌های بعدی باید در این زمینه اقدام جدی و لازم نماید.

سومین دور انتخابات پارلمانی افغانستان قرار بود در اول بهار امسال برگزار شود، اما بدلیل ناتوانی دولت در اصلاح قوانین و ساختارهای انتخاباتی، برگزاری این انتخابات تا زمان نامشخصی به تاخیر افتاده است. براساس قانون اساسی افغانستان مدت کاری مجلس نمایندگان این کشور به تاریخ 22 جون امسال به پایان رسید، اما ریاست جمهوری طی فرمانی مدت کاری این مجلس را تا زمان اعلام نتایج انتخابات پارلمانی آینده تمدید کرد. براساس قانون اساسی افغانستان، انتخابات پارلمانی باید سی تا شصت روز قبل از پایان کار مجلس نماینده گان برگزار می‌شد.

دفتر ریاست جمهوری در فرمانی که به تاریخ نوزدهم جون، سه روز پیش از ختم زمان کاری مجلس نمایندگان منتشر کرد، گفت که طی یک ماه دیگر تقویم انتخابات پارلمانی اعلام می‌شود. اما از زمان صدور این فرمان تقریبآ دو ماه می‌گذرد، و تاهنوز زمان برگزاری انتخابات پارلمانی آینده این کشور اعلام نشده است.

اساس امنیت

آنطوری که اداره توزیع تذکره الکترونیکی  معتقد است که این تذکره بر کاهش ناامنی‌ها و جرایم کمک خواهد کرد، وزارت امور داخله نیز امیدوار است با توزیع این تذکره با جرایم و ناامنی‌ها به صورت خوبتر مبارزه کند.

صدیق صدیقی سخنگوی وزارت امور داخله، از تذکره دیجیتلی  به عنوان «اساس تامین امنیت» نام‌برده می‌گوید که با توزیع شدن این تذکره نیروهای امنیتی می‌توانند از مردم شناخت بهتری بدست بیاورند. وی گفت: "تذکره برقی  برای یک جامعه امن یک اساس است. این تذکره اکثریت چالش‌های امنیتی را می‌تواند حل بکند. تذکره برقی  از مردم افغانستان برای نیروهای امنیتی یک تصویر واضح بدست می‌دهد و پولیس می‌تواند از طریق این تذکره مردم را بهترو خوبتر بشناسند."

در همین‌حال، اداره توزیع تذکره دیجیتلی  نیز می‌گوید که شماری از شهروندان افغانستان و پاکستان از یک قوم و ملیت هستند و تشخیص این افراد بدون یک سند معتبر و با ارزش دشوار است. این اداره در صفحه رسمی فیسبوک خود از اقوام پشتون در دو سوی مرز افغانستان و پاکستان نام‌برده می‌نویسد که شماری از این افراد دارای شناسنامه تابعیت دوگانه هستند و آزادانه میان سرحد افغانستان و پاکستان رفت و آمد می‌کنند.

مشخصات تذکره

تذکره الکترونیکی  برخلاف تذکره قلمی فعلی که تنها به لسان پشتو است، به سه لسان دری، پشتو و انگلیسی چاپ خواهد شد. همچنین در این تذکره یک میموری کوچک گنجانده شده و اطلاعات اضافی با نشان انگشت و عکس چشم افراد ذخیره می‌شود. این تذکره به صورت یک قطعه کارت کوچک چاپ می‌شود که در یک روی آن به دو لسان دری و پشتو نام، نام‌ خانوادگی، زمان تولد، محل سکونت اصلی و فعلی، عکس شخص و سریال نمبر نوشته و چاپ می‌شود. در صفحه دیگر این تذکره همین مشخصات به لسان انگلیسی درج می‌شود. همچنین این اطلاعات در بانک اطلاعاتی وزارت‌های امور داخله و مخابرات نیز ذخیره شده و از طریق انترنت با سایر ادارات محلی شریک می‌شود. همچنین در این باره زمری باهر رییس بخش ثبت نام تذکره الکترونیکی  می‌گوید: " افزون بر معلومات نام‌برده، در داخل ذخیره تذکره سی و پنج معلومات مهم در باره همه شهروند ثبت می‌گردد. این تذکره مشمول جواز رانندگی، ثبت وسایط و امضای دیجیتالی به شکل حافظه درج می‌شود."

براساس ارزیابی‌های ابتدایی اداره توزیع الکترونیکی ، روند توزیع این تذکره 120 میلیون دالر هزینه خواهد برد. زمری باهر در این باره می‌گوید:‌"هزینه این برنامه 120 میلیون دالر تخمین شده که با آغاز روند توزیع آزمایشی تذکره دیجیتلی  دقیق مشخص خواهد شد که این برنامه در سراسر کشور چقدر هزینه می‌برد. برنامه توزیع آزمایشی تنها در کابل راه‌اندازی می‌شود و مدت سه ماه طول خواهد کشید."

آقای باهر می‌افزاید که بخش اعظم هزینه توزیع تذکره دیجیتلی  توسط اتحادیه اروپا تمویل می‌شود و دولت افغانستان نیز در نظر گرفته است که مقدار بودجه‌ای را برای این برنامه اختصاص دهد. اداره توزیع تذکره دیجیتلی  تاکنون هزار ویک صد نفر استخدام کرده است. مسوولان این اداره می‌گویند که آنان به کارمندان تخنیکی بیشتری نیاز دارند.

آقای باهر گفت که برنامه‌های آموزشی متعددی به منظور آماده ساختن کارمندان اداره توزیع تذکره الکترونیکی راه‌اندازی شده است. وی همچنین افزود که ماشین‌های چاپ این تذکره‌ها به افغانستان آورده شده است٬ و ماشین‌های دیگری که توانایی خواندن اطلاعات اشخاص در داخل میموری گنجانده شده در تذکره الکترونیکی را داشته باشند، پس از آغاز توزیع این تذکره خریداری خواهد شد. “تهیه این ماشین‌ها کار دشوار نیست.

تذکره الکترونیکی قرار است طی چهار مرحله توزیع شود. با جمع‌آوری معلومات شهروندان، تثبیت هویت، درج معلومات جمع‌آوری شده در سیستم اطلاعات و بایومتریک شدن افراد و در نهایت تذکره توزیع می‌شود. آقای باهر در این باره گفت: "در مرحله چهارم، برای بار دوم و براساس زمان‌بندی منظم، تمام اعضای فامیل‌ها به مراکز توزیع تذکره دعوت می‌شوند و هر عضو خانواده بعد از گذاشتن انگشتش بالای ماشینی که سبب فعال شدن تذکره می‌گردد، تذکره دیجیتلی  خود را تسلیم شده از مزایای آن مستفید می‌شود."