رسانه ها در همکاری و تحول
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پروژه های دیگر ما
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
پشتو
English

نبرد وسیاست
جنرال دوستم: رهبر ملی و یا حافظ منافع قومی

ظاهر شدن جنرال دوستم در خط اول نبرد علیه شورشیان واکنش های جدی را در افغانستان در بر داشت٬ که از جمله حامیان او را قهرمان ملی و منتقدین وی را رهبر قومی و حافظ منافع محلی خوانده اند.
4.09.2015  |  بلخ
جنرال دوستم در میان طرفدارانش در ولایت فاریاب  (عکس گرفته شده از صفحه فیسبوک جنرال دوستم )
جنرال دوستم در میان طرفدارانش در ولایت فاریاب (عکس گرفته شده از صفحه فیسبوک جنرال دوستم )

گزارش تحلیلی از وحید اوریا 

 جنرال عبدلرشید دوستم٬  معاون اول رئیس جمهورمحمد اشرف غنی، بعد از نزدیک به دو ماه نبرد و ظاهر شدن در خط اول جنگ در ولایت های فاریاب و سرپل دوباره به وظیفه اصلی خود  به کابل برگشت.  ظاهرآ وی بخاطر افزایش بی سابقه نا امنی ها در فاریاب و بعد از اجازه شورای امنیت ملی عملیات گسترده یی را در فاریاب آغاز کرد وطوری که ادعا میکند در ظرف دو ماه تمامی ولسوالی ها را از وجود مخالفین پاک سازی کرد. وی بعد از فاریاب به سرپل رفت و ولسوالی کوهستانات که در تصرف طالبان قرار داشت٬ از دست آنها بیرون ساخت.

این اقدام بی سابقه توسط معاون اول٬ که در واقع مردی شماره دوهم دولت است٬ ظاهرآ مسٔولیت پذیری دولت را در مقابل حملات شورشیان نشان میدهد. مردم عادی، فعالین مدنی و مقامات حکومتی در شبکه های اجتماعی و با راه اندازی گردهمایی های کوچک و بزرگ از این حرکت دوستم خوشی کردند، و از وی با اسامی قهرمان ملی و شخصیت ملی توصیف کرده اند.

 اما این اقدام جنرال دوستم منتقدین هم داشت که آنها حضور یک مقام ملکی دولتی را در صفوف نظامیان برخلاف روابط قبول شده ملکی و نظامی خوانده و حتی یک تعداد عملیات اخیر وی را حمله بالای یک قوم خاص در صفحات شمال قلمداد کرده اند.

وخامت اوضاع امنیتی یا اعاده حیثیت؟

در حالیکه دوستم و اطرافیانش میگویند که عملیات اخیر بخاطر افزایش ناآرامی ها در این مناطق بوده است٬ ولی واقعیت این است که وضعیت امنیتی فاریاب در یکی دو سال اخیر بدتر نشده است٬ بلکه پنچ سال قبل ولسوالی غورماچ ولایت بادغیس که یک منطقه عمدتاً پشتون نشین است و از ساحات بود که بیشتر طالبان تجمع میکردند، از تشکیل اداره بادغیس جدا و به فاریاب ملحق شد. عمده ترین علت، مصافه راه این ولسوالی با مرکز ولایت بادغیس یعنی (قلعه نو) دانسته شده بود.  پیوند این ولسوالی به فاریاب هراس افگنان را نیز بیشتر به فاریاب متوجه ساخت، و برعلاوه از غورماچ٬ ولسوالی های المار و قیصار نیز از ساحات مورد نفوذ طالبان در فاریاب تبدیل شد. 

به زودی آنها توانستند که به جمع و جور کردن تشکیلات خود بپردازند. در آن زمان جنرال دوستم موقف مشخص حکومتی نداشت، و تنها در سمت” تشریفاتی" رئیس ارکان سرقوماندانی اعلی قوا مسلح٬ ایفای وظیفه میکرد.  با وجود اینکه در ارشد ترین دستگاه نظامی کشور ظاهراً مشغول کار بود، اما خود منتقد عملکرد حکومت بود. بنابرین زمانیکه در تکت آقای غنی وارد کارزار انتخاباتی شد٬ یکی از وعده های انتخاباتی تیم تحول و تداوم در انتخابات سال قبل تامین امنیت به فاریاب و رفع تمام مشکلات بود. در طی دو سال قبل٬  باربار از موجودیت بیش از 200 فامیل ازبکستانی و چیچینی در ولسوالی قیصار خبر داده شده بود. چندین بار نقیب الله فایق نماینده فاریاب در مجلس نمایندگان، این نگرانی را در نشست های آن مجلس شریک ساخته بود.

فاریاب منحیث دروازه ورودی به صفحات شمال٬ با اکثریت باشنده گان ازبک تبار٬  پایگاه اصلی سیاسی و نظامی  جنرال دوستم در مناطق شمال افغانستان است.  دوستم به عنوان معاون اول رییس جمهوری، پس از آن‌ که اوضاع فاریاب به وخامت رفت به آن ولایت سفر کرد و بعد از 14 سال با لباس نظامی به میدان نبرد پیوست.  دوستم مدعی است که علی‌رغم آمادگی برای انجام عملیات گسترده علیه مخالفان مسلح دولت، تا زمانی‌که اجازه شورای امنیت ملی را بدست نیاورد، هیچ‌گونه تحرک نظامی را در آن منطقه انجام نداد. او پس از کسب مجوز رسمی شورای امنیت ملی دست به عملیات نظامی علیه مخالفان مسلح دولت در ولایت فاریاب زد و در مقام رسمی حکومت، فرماندهی نیروهای ارتش علیه مخالفان مسلح را به عهده گرفت.

حضور دوستم در ولایت فاریاب آرامش نسبی را در فضای پر آشوب شمال کشور باز گرداند. نیروهای امنیتی در شمال با حضور بلند رتبه‌ترین مقام حکومتی بیش از پیش روحیه گرفتند و ظاهراُ روحیه مخالفان مسلح نیز تضعیف گردید. شناخت دوستم از بافت اجتماعی و سیاسی و هم چنین شرایط طبیعی در شمال، جبهات جنگ را در مقابل مخالفان مسلح دولت انسجام بخشید و بدین ترتیب دست‌آوردهایی زیادی در این زمینه حاصل شد. در واقع با حضور او در فاریاب، تب جنگ و نا امنی در بخش‌های عمده این ولایت فروکش کرد و موج آن در ولایات نا آرام دیگر شمالی نیز سرایت کرد. 

 جنگ فاریاب در حال حاضر ابعاد دیگری نیز دارد:  پس از شکل گیری حکومت وحدت ملی، که نتیجه خلاف میل جنرال دوستم بود، فاریاب به صحنه مانور جنرال دوستم تبدیل شد. او در نخستین صحبت اش پس از شکل گیری حکومت وحدت ملی خطاب به  کسانیکه برای دیدنش از ولایات شمال افغانستان امده بود گفت٬  “من شخص شماره دو کشورم. من در این دفتر نمینشینم، و تا شمال را امن نسازم، احساس نمیکنم که من در این حکومت کار میکنم.”

این تنها جنرال دوستم نیست که کوشش میکند که محبوبیت درباره خود را در میان حامیانش پیدا کند. رهبران دیگر در شمال نیز در حال نمایش دادن قدرت خود هستند. بعد از ایجاد حکومت وحدت ملی٬ این رهبران احساس میکنند که شاید به حاشیه رانده شوند و پایگاه مردمی خود را در شمال از دست بدهند. در این میان تحرکات زیاد میان جنرال دوستم و عطا محمد نور٬ والی بلخ٬ دیده شده است. این دو رقیب سابقه که حالا ظاهرآ به متحدین سیاسی تبدیل شده اند در این اواخر با پوشیدن لباس های نظامی در رسانه ها ظاهر شده و برای حفاظت از مردم شمال در مقابل طالبان اظهار آمادگی کرده اند.

 استاد محمد محقق٬ یکی دیگر از رهبران شمال و فعلآ معاون اجراییه آقای عبدالله عبدالله٬ نیز از این قاعده عقب نمانده است.  او که نیز از شکل گیری این حکومت دل خوشی ندارد، پس از سر بریدن تعدادی از پولیس محلی در ولسوالی جلریز میدان وردک، به مشروعیت این حکومت شک کرد و گفت وی اطمینان ندارد که وحدت ملی در این حکومت تامین شده باشد.

 در کل گفته میشود که جنگ فاریاب به بحث حیثیتی برای جنرال دوستم مبدل شده است.  او و فرزندانش با رفتن در خط اول جبهه دو پیام متفاوت را به اذهان عامه منتقل میسازند: آنان که وارد دنیای سیاست نیستند و آرمان گرایانه می اندیشند، از این اقدام شان سستایش میکنند و وی را شخصیت ملی میدانند.  اما آنهاییکه درک و فهم سیاسی دارند، حضور دوستم را در فاریاب نوع از قانون شکنی و دید منطقه گرایانه اش میدانند. در شمال تنها فاریاب و سرپل ناامن نیست، بلکه ولایات جوزجان، بغلان، بدخشان، کندز و تخار نیز در کنار ولایت فاریاب مشکلات امنیتی دارد، و حتی در کندز دو ولسوالی تحت کنترول هراس افگنان است.

اتهام قومی بودن جنگ

این نبرد واکنش های زیادی را در قبال داشت، در شبکه های اجتماعی از اساتید دانشگاه ها تا مقامات ادارات دولتی، از فرهنگی ها تا دانش آموزان همه وی را وطن دوست واقعی شناخته از وی تمجید میکردند. برعلاوه شبکه های اجتماعی مردم با راه اندازی گردهمای های کوچک و بزرگ در چندین ولایت افغانستان از وی حمایت کردند.

 اما در عین حال در روزهای پسین نبرد، سخنانی از شخصیت های مطرح در رسانه ها منتشر شد که گویا دوستم در فاریاب بالای یک قوم خاص٬ یعنی اقلیت های پشتون در این منطقه٬ عملیات انجام داده و به دنبال نسل کشی و انتقال این باشنده گان از ولایات شمالی به سایر نقاط کشور است.  در راس این گفته ها ضیاالحق امیرخیل٬ رییس پیشین دبیرخانه کیسیون انتخابت٬ ملا تره خیل، اسماییل یون، و شکریه بارکزی٬ عضو مجلس نمایندگان٬ قرار دارند.  ده ها از کاربران شبکه های اجتماعی نیز با پوست های از عملیات اخیر انتقاد کردند.

امرخیل که در یک جمع در کابل صحبت می کرد گفت که دوستم به بهانه عملیات بالای طالبان بالای یک قوم مشخص حمله میکند.  وی اضافه کرده٬  “ در ولایات شمال بخصوص المار، قیصار و غورماچ چیزی میگذرد که از چشم ما پنهان است، مشخص خانه یک قوم با توپ زده میشود، تنها لنگی و ریش دار به نام طالب آزار داده میشود، بیشتر از 90 فیصد محبوسین در محابس از یک قوم است، از رسانه ها و وکلان های مردم میخواهم که در کنار مردم بمانند ورنه اینقدر بدبختی را این کشور خواهد دید که دهه نود برای ما عید خواهد بود.”

در جواب  جنرال دوستم گفت که  کسانیکه او را به نسل کشی متهم کرده اند مهره هاى سازمان استخباراتی پاکستان٬  آی اس آی٬ استند٬ و به دستور پاکستان این گونه حرف ها را میزنند.

او هشدار می دهد که در این مورد به شورای امنیت اعتراض خواهد کرد و این افراد مورد پیگرد قرار خواهند گرفت. جنرال دوستم میگوید که او پشتون های شمال را مطرح و از آنها حمایت کرده است.  در ویدیوهای که در صفحه فیسبوک جنرال دوستم نشر شده،  دیده میشود که ساکنان پشتون در ولسوالی های غورماچ و چند ولسوالی  پشتون نشین دیگر بعد از آزاد شده مناطق شان از دست طالبان به استقبال دوستم میایند. در صحنه دیگر ویدیو٬ دوستم را در عین سخنرانی و راز و نیاز با آنها نشان میدهد.

تعدادی از اهالی پشتون نشین فاریات به رسانه های داخلی٬ از جمله پژواک٬ تماس گرفته و راجع به بد رفتاری نیروهای وفادار به جنرال دوستم در مناطق شان شکایت کردند. اما تعدادی دیگری از باشنده گان این مناطق درصحبت با تلویزیون یک گفتند که افراد  دوستم حتی برایشان نگفته اند که "از اینجا بخیز و به آنجا بنشین" چی رسد به کشته و زخمی ساختن آنها. نظر به دوری این مناطق تایید مستقلانه این گفته ها برای افغانستان تودی نا ممکن است.

مقام ملکی بالای تانک نظامی

بسیاری از منتقدین پوشیدن لباس نظامی و رفتن به خط مقدم نبرد توسط دوستم را خلاف ورزی یک مقام ملکی از وظایف تعیین شده وی میدانند. روزنامه Afghan Paper  راجع به مداخله یک مقام ملکی در امورات نظامینوشته است  که معاون اول رییس جمهور وظایف و مسوولیت های تعریف شده خود را در کابل رها کرده و در عوض منحیث یک جنرال نظامی به یکی از ولایات  لشکرکشی کرده است. این روزنامه مینوسد که این عمل دوستم در فاریاب به جز از رهانیدن طایفه و قوم خود از چنگ طالبان و دیگر مخالفان مسلح توجیه دیگر ندارد.

این روزنامه علاوه میکند که معاون اول رییس جمهور به عوض مداخله در امورات وزارت های  دفاع و داخله و ریاست امنیت ملی می بایست نظارت و سازماندهی در حوزه های دفاعی و امنیتی را انتخاب میکرد.

اما دوستم نه تنها به این انتقادات گوش نکرده٬ بلکه بعد  از برگشت یکبار دیگر طرح ایجاد نیره ویژه یی 20 هزار نفری را زنده ساخت.  چندی قبل جنرال دوستم با پیشنهاد این طرح گفته بود که یک واحد نظامی ۲۰ هزار نفری تشکیل شود تا با گروه طالبان مقابله کند. سلطان فیضی، مشاور آقای دوستم به رسانه ها گفت که بحث درباره این طرح در شورای امنیت ملی ادامه دارد. نقیب‌الله فایق، عضو مجلس نمایندگان و ازیکی افراد نزدیک به آقای دوستم٬ می‌گوید که معاون اول رئیس جمهوری معتقد است که یک واحد ویژه باید وجود داشته باشد که توانایی اقدام سریع در سراسر کشور را داشته باشد.هنوز مشخص نیست که شورای امنیت طرح آقای دوستم را تایید می‌کند یا نه. برخی از مقام‌های نظامی به‌ صراحت با آن مخالفت کردند.

امنیت زود شکن

یکی از دلایل پیشنهاد دوباره دوستم برای ایجاد نیرو های ویژه موفقیت های اخیر وی در مقابل طالبان در حوزه شما گفته شده است. جنرال دوستم در این نبرد توانست، شورشیان طالب را فراری کند، و بعد از نزدیک به دو ماه تلاش، وی توانست که ولایات فاریاب و سرپل امن گرداند.

  اما در حالی که طالبان در این مناطق ضعیف شده اند٬ آنها به صورت مکمل از بین نرفته اند. باشنده گان فاریاب در یک گزارش رادیو آزادی گفتند که آنها نگران عکس العمل طالبان بعد از رفتن جنرال دوستم از این مناطق استند.

در حالیکه چند روز از رفتن دوستم به کابل نمیگذرد٬  طالبان یکبار دیگر قدرت و موجودیت خود را در این مناطق ثابت کردند.  آنها یکی از قریه های ولایت فاریاب را دوباره در کنترول گرفتند و در یک کمین 22 تن از نیروهای ملیشه مردمی را کشتند.