رسانه ها در همکاری و تحول
Brunnenstraße 9, 10119 Berlin, Germany
mict-international.org

پروژه های دیگر ما
afghanistan-today.org
theniles.org
correspondents.org
پشتو
English

آموزش
دو محصل نابینا دانشگاه کابل با رویا های خبرنگار شدن

لینا و لیدا دو دختر خانمی که از دو چشم نابینا استند، ولی این معلولیت رویاهای آنها را محدود نکرده، هر دو به دانشگاه کابل آمده اند تا در آینده خبرنگار شوند.
17.11.2015  |  کابل
Lina and Lida attend a lecture at Kabul University. (عکس Zafar Shah Rouyee)
Lina and Lida attend a lecture at Kabul University. (عکس Zafar Shah Rouyee)

فضای صنف آرام بود و استاد محتوای درس را برای دانشجویان تشریح می‌کرد. نگاه‌های اکثریت دانشجویان استاد را که در زمان لیکچر دادن در پیش صنف از این طرف و به آن طرف قدم می‌زد، تعقیب می‌کردند. اما در جمع نگاه‌های نزدیک به سی دانشجو، نگاه‌های لینا و لیدا در یک نقطه میخ‌کوب شده بودند و از گوش بجای چشم حرکات و دست زدن‌های استاد را در زمان لیکچر دادن تعقیب می‌کردند.

در زمان تدریس برخی از دانشجویان گاهی به همدیگر نگاه می‌کردند و به نظر نمی‌رسید که گوش‌شان به لیکچر استاد باشد. زیرا، آنان زمانی که توجه استاد به سمت دیگری جلب می‌شد، با صحبت با یکدیگر ساعت درسی را به پایان می‌رساندند.

اما در این میان لینا و لیدا دو دختر جوان سراپا گوش بودند و گاهی به سمت تخته سفید رنگ درسی که در آن چیزی نوشته نشده بود، نگاه می‌‌کردند. لینا و لیدا در میان دیگر هم‌صنف‌های دختر با ظاهر ساده و بدون آرایش، رنگ ناخن، زیورآلات، ناخن‌های کوتاه و با زندگی بی‌رنگ به صنف آمده بودند.

شماری از دانشجویان قلم و کتابچه بدست دارند و برخی از جملات استاد را یادداشت می‌کنند، اما لینا و لیدا بجای استفاده از قلم و کتابچه، از ضبط صوت استفاده می‌کنند.

لینا و لیدا دو دختر جوان نابینا هستند که در دانشکده ژورنالیزم دانشگاه کابل درس می‌خوانند. این دو جوان نابینا که از لیسه مسلکی نابینایان کابل فارغ شده‌اند، سال گذشته پس از سپری کردن امتحان کانکور ویژه نابینایان موفق شدند که به رشته دلخواه شان کامیاب شوند.

لینا بیست سال دارد و می‌گوید که او بدلیل علاقه‌ی که به خبرنگاری به ویژه هنر گویندگی و گردانندگی برنامه‌های تلویزیونی و رادیویی داشته، رشته ژورنالیزم را انتخاب کرده است. لینا می‌افزاید: «سال گذشته از لیسه مسلکی نابینایان فارغ شدم و بعد از سپری کردن کانکور اختصاصی با اخذ هشتاد و پنج نمره در انتخاب اولم که رشته ژورنالیزم بود، کامیاب شدم.»

لینا در داخل صنف درسی

لینا در داخل صنف درسی

 

تا چهارده سال قبل، زنان و دختران در افغانستان حق نداشتند که تحصیل کنند و یا بیرون از خانه کار نمایند. اما از سال ۲۰۰۱ به این سو، شرایط کار و تحصیل نه تنها برای زنان و دختران سالم در ادارات و مراکز آموزشی مساعد شد، بلکه فرصت ها برای معلولین نیز فراهم شده است.

کار در شبکه های تلویزیون 

لینا قبل از این‌که وارد دانشکده ژورنالیزم دانشگاه کابل شود، علاقمند بود تا یک خبرنگار موفق شود و در پهلوی آن هنر گویندگی و گردانندگی برنامه‌های تلویزیونی و رادویی به صورت حرفه‌یی یاد بگیرد. او تصور می‌کرد که خبرنگاری برای دختران به ویژه نابینایان دشوار است. لینا می‌گوید: «خبرنگاری کارش با تصویر است و این چیزیست که برای ما دشوار است.»

لینا هرچند درک کرده که خبرنگاری برای یک شخص نابینا دشوار است، اما هنوزهم امیدش را از دست نداده و انتظار دارد که اگر نتواند در بازتاب صدای تمام اقشار جامعه سهم بگیرد، حداقل می‌تواند خواست‌ها و صدای اشخاص دارای معلولیت را به جایی برساند. او می‌گوید: «هدف اولم این است که می‌خواهیم که در آینده خودکفا باشم و به فامیل و جامعه خود کمک کنم. از جمله می‌خواهم به افراد دارای معلولیت خدمت کنم و دردهای آنان را بازتاب دهم.»

ضبط صوت بجای قلم و کتابچه

لینا و لیدا که در صنف اول دانشکده ژورنالیزم دانشگاه کابل درس می‌خوانند، مادرزادی نابینا بدنیا آمده‌اند. این دو دختر جوان، تنها مواد درسی‌شان یک ضبط صوت است که با استفاده از آن لیکچرهای استادان را ثبت می‌کنند و دو باره در خانه‌ به آن گوش می‌دهند. لیدا دوست ندارد که در مورد خودش مصاحبه کند، اما لینا می‌گوید که آنان تنها با گوش دادن به لیکچرهای ضبط شده به درس‌های خود را مرور می‌کنند.

لینا و لیدا مجبورند که مانند دیگر دانشجویان چپترها و کتاب‌هایی را که استادان شان تدریس می‌کنند، بخوانند. آنان از طریق صوتی ساختن کتاب‌ها و چپترها این مشکل شان را حل می‌کنند. لینا در این باره می‌گوید، «در صنف لیکچرهای استادان را ثبت می‌کنیم و در خانه که رفتیم گوش می‌دهیم. در ضمن کتاب‌ها و چپترهایی که از سوی استادان ما توصیه می‌شود باید بخوانیم، می‌خریم و به کمک اعضای فامیل صوتی می‌سازیم و بعد به آن گوش می‌دهیم.»

در همین‌حال، صفیه رحیم یکی از استادان دانشکده ژورنالیزم دانشگاه کابل می‌گوید که لینا و لیدا در مواردی پیش‌تر و بهتر از تعدادی از هم صنفان‌شان به درس‌ها سهم می‌گیرند. خانم رحیم که مضمون ارتباطات را تدریس می‌‌کند، گفت: «یکی از تفاوت‌های این دو دانشجوی ما این است که این‌ها مشتاقانه رشته ژورنالیزم را با انگیزه انتخاب کرده‌ و می‌خوانند.»

روش اخذ امتحان اخیر سمستر از لینا و لیدا با دیگر هم‌صنفان شان متفاوت است. لینا و لیدا بدلیل نابینایی‌شان توانایی جواب دادن به سوالات به صورت تحریری را ندارند و استادان‌شان نیز مجبورند به صورت تقریری امتحان بگیرند.

صفیه رحیم از توجه این دو دختر نابینا نسبت به درس‌های شان ستایش کرده می‌گوید، «در امتحان اخیر سمستر اول فکر می‌‌کردم که این‌ها ممکن به سوالات درست پاسخ گفته نتوانند، اما در زمان اخذ امتحان از آنان پنج سوال پرسیدم و دیدم که بسیار با دقت و با جزییات مثل دیگر دانشجویان به سوالاتم پاسخ دادند. پاسخ آنان برای خودم سوال خلق کرد. با این‌که مضمون ارتباطات پیچیده است و نیاز به اطلاعات جانبی هم دارد، اما این‌ها خوب جواب دادند.» استاد صفیه رحیم همچنین گفت:‌ »این‌ها (لینا و لیدا) از یک تعداد از هم‌صنفان شان که بینا هستند، نمرات بلندتری گرفتند؛ چون با دقت زیاد به درس‌ها گوش می‌دهند.

رفت و آمد به دانشگاه

لینا و لیدا٬ که با هم هیچ نوع قرابت فامیلی ندارند، ولی چندین سال میشود که دوست شده اند، در منطقه خیرخانه کابل زندگی می‌کنند. این دو دانشجوی نابینا، آن طوری‌که خودشان می‌گویند در رفت و آمد به دانشگاه که در حدود ده کیلومتر از خانه شان فاصله دارد، تاکنون با مشکل خاصی مواجه نشده است. لینا می‌گوید که یک خواهرش در همین دانشگاه در رشته اقتصاد درس می‌خواند و در رفت و آمد دانشگاه و خانه، این خواهرش همراهی می‌کند. لینا می‌افزاید: «اگر کسی همرای ما نباشد هم ما در مسیریابی مشکل نداریم. ما در مکتب یک مضمون بنام موبلیتی یا جهت یابی خوانده‌ایم تا بتوانیم مسیر خود را پیدا کنیم.»

شرایط تحصیل برای نابینان در افغانستان خیلی دشوار است و تاکنون مرکز آموزشی عالی برای نابینایان در این کشور ایجاد نشده است. وزارت تحصیلات عالی افغانستان برای این‌که توانسته باشد حداقل به ادامه تحصیل نابینایان کمک کند، شماری از آنان را پس از یک امتحان ویژه به دانشکده‌های دلخواه شان همراه با دیگر دانشجویان در یک صنف مینشاند.

صفی‌الله جلالزی سخنگوی وزارت تحصیلات عالی می‌گوید که هنوز دانشگاه و یا دانشکده‌ی ویژه برای نابینایان در افغانستان تاسیس نشده اما دولت تلاش دارد تا زمینه تحصیل آنان را در دانشگاه‌ها و دانشکده‌های موجود فراهم سازد. آقای جلالزی گفت: «نابینایانی که از مکاتب ویژه نابینایان فارغ می‌شوند می‌توانند به تحصیلات خود ادامه دهند. اما، تاهنوز دانشکده‌ها و یا مراکز آموزش‌های عالی ویژه برای آنان ساخته نشده است.»

تحقیر در کوچه و بازار 

نابینایی در جامعه افغانستان که مردمش کمتر به افراد ناتوان احترام می‌گذارند، مشکلات زیاد دارد.

شاهپیری از آموزگاران صنف دوازدهم لیسه مسلکی نابینایان کابل می‌گوید زمانی‌که آنان در روی جاده‌ها راه می‌روند، برخی از افراد به ویژه کودکان آنان را بنام «قاری و کور» خطاب می‌کنند.

شاهپیری در زمان حکومت مجاهدین در کابل که شش ماه عمر داشت، به اثر اصابت یک فیر مرمی راکت به منزلش بینایی چشمانش را از دست داده است. او می‌گوید: «وقتی از خانه به طرف مکتب می‌رویم و یا از مکتب به طرف خانه میایم، بچه‌های خورد و بزرگ ما را قاری و کور صدا می‌کنند و تحقیر و توهین می‌کنند. بحدی از این رفتار مردم دلسرد شدم که برای مدتی از رفتن به مکتب خودداری کردم.»

همچنین عبدالرحمن دیگر آموزگار لیسه مسلکی نابینایان که در زمان حکومت رژیم طالبان در سن سیزده سالگی در نتیجه یک انفجار بینایی چشمانش را از دست داده است، می‌گوید که زمینه تعلیم برای شان چندان مساعد نیست. او که در عین بازی فوتبال در نزدیکی میدان هوایی کابل قربانی انفجار شد، می‌افزاید: «ما با مشکلات کمبود کتاب، بریل، بریلر و کمپیوتر مواجه هستیم.»

آمار دقیقی در مورد رقم نابینایان در افغانستان وجود ندارد. اما آمارهای تخمینی نشان می‌دهد که نزدیک به چهارصد هزار نفر در افغانستان حضور دارند. رفیق‌الله قیومی معاون پروژه چشم در وزارت صحت عامه می‌گوید: «نابینایی یک مشکل عمده‌ای است که به اساس احصاییه سازمان صحی جهان تقریبا دو در صد مردم افغانستان نابینا هستند و در مجموع ۴۰۰ هزار نابینا در افغانستان وجود دارند و همین طور  ۱.۷ میلیون افراد نیز تناقص رویت دارند.»